Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΙΝΑΙ ΣΚΕΤΗ ΛΕΡΑ
η νέα παράσταση των "βορείως"
"Ο Αϊ Βασίλης είναι σκέτη λέρα"
Το "Ο Αϊ Βασίλης είναι σκέτη λέρα" (στα γαλλικά «Le Père Noël est une ordure») είναι ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα έργα του σύγχρονου γαλλικού θεάτρου και της κωμωδίας.
Το έργο έγινε τεράστια επιτυχία με
την ομώνυμη ταινία του 1982, σε σκηνοθεσία Jean-Marie Poiré, η
οποία θεωρείται σήμερα cult κλασική στη Γαλλία και προβάλλεται συχνά κάθε
Χριστούγεννα.
Βασικά
στοιχεία
- Συγγραφείς:
Η ομάδα Le Splendid (συλλογικό έργο)
- Χρονολογία:
Γράφτηκε και παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 1979
- Είδος:
Μαύρη κωμωδία / φάρσα
- Χώρος δράσης:
Παραμονή Χριστουγέννων, σε γραφείο τηλεφωνικής βοήθειας για απελπισμένους.
Υπόθεση
Το έργο εκτυλίσσεται την παραμονή των
Χριστουγέννων, όταν οι υπάλληλοι ενός κέντρου ψυχολογικής υποστήριξης δέχονται
αλλεπάλληλες αλλόκοτες επισκέψεις και τηλεφωνήματα από μοναχικούς,
απελπισμένους ή απλώς εκκεντρικούς ανθρώπους.
Καθώς η νύχτα προχωρά, η κατάσταση ξεφεύγει: παρεξηγήσεις, βία, απιστίες,
εγκλήματα και ένα πτώμα(!), όλα δοσμένα με ωμό και ανατρεπτικό χιούμορ.
Το έργο σατιρίζει, κατά κύριο λόγο, την κοινωνική μοναξιά και την υποκρισία της «χριστουγεννιάτικης καλοσύνης».
Τα Χριστούγεννα παρουσιάζονται ως σκηνικό ψευδούς ανθρωπιάς και ο Άγιος Βασίλης ως σύμβολο υποκρισίας. Αντί για αγάπη: βία, μοναξιά, θάνατος. Όλοι οι χαρακτήρες είναι μόνοι. Το Κέντρο Συμπαράστασης λειτουργεί ως ψευδαίσθηση κοινότητας. Κανείς δεν «σώζεται» πραγματικά. Όσοι μιλούν για καλοσύνη είναι οι πιο βίαιοι, ενώ η φιλανθρωπία παρουσιάζεται ως αυτοεπιβεβαίωση.
Στο έργο η βία γίνεται κωμική και το κοινό εξαναγκάζεται να γελάσει με το απαγορευμένο. Το γέλιο λειτουργεί ως εργαλείο αποκάλυψης, δεν υπάρχει «κάθαρση», ενώ το τέλος αφήνει μια πικρή επίγευση.
Μια σύγχρονη ανάγνωση του έργου
1. Η «βιομηχανία της καλοσύνης»
δείχνουν περισσότερο ενδιαφέρον για την εικόνα του «καλού ανθρώπου» παρά για τον άνθρωπο που υποφέρει.
2. Μοναξιά στην εποχή της υπερσύνδεσης
Παρότι σήμερα είμαστε διαρκώς online και έχουμε άμεση πρόσβαση σε επικοινωνία, η υπαρξιακή μοναξιά έχει ενταθεί.
Οι χαρακτήρες του έργου μιλούν συνεχώς αλλά δεν επικοινωνούν ουσιαστικά.
Το τηλεφωνικό κέντρο γίνεται πρόδρομος των hotline ψυχικής υγείας των chat υποστήριξης και των «ανώνυμων» ψηφιακών εξομολογήσεων
3. Πολιτική ορθότητα & φόβος του Άλλου
Ο χαρακτήρας του κ. Πρέσκοβιτς σήμερα:
· θα ήταν μετανάστης
· πρόσφυγας
· ή άτομο που «δεν μιλά σωστά»
Το έργο δείχνει πώς ο φόβος μεταμφιέζεται σε ευγένεια και η καλοσύνη καταρρέει μπροστά στη διαφορετικότητα.
Δεν φοβόμαστε τον Άλλο επειδή είναι επικίνδυνος, αλλά επειδή μας αποκαλύπτει τα όρια της ανεκτικότητάς μας.
4. Κανονικοποίηση της βίας
Η βία στο έργο γελοιοποιείται, γίνεται «αστείο». Σήμερα βλέπουμε βία καθημερινά (ειδήσεις, reels, memes) και σοκαριζόμαστε λιγότερο. Το έργο προφητεύει την αναισθητοποίηση: γελάμε με κάτι που κανονικά θα έπρεπε να μας ευαισθητοποιεί.
5. Τοξικές σχέσεις & έμφυλη βία
Η σχέση Φελίξ - Ζοζέτ δεν παρουσιάζεται ως εξαίρεση, αλλά ως κάτι «φυσιολογικό»
Σύγχρονη ανάγνωση: η κοινωνία συχνά «ανέχεται» τη βία, αρκεί να μη διαταράσσει την επιφάνεια.
Η αδυναμία των υπαλλήλων του Κέντρου να παρέμβουν θυμίζει θεσμική αδράνεια και κοινωνική συνενοχή
6. Χριστούγεννα ως κοινωνική υποχρέωση
Σήμερα τα Χριστούγεννα αποτελούν υποχρεωτική ευτυχία, οικογενειακή κανονικότητα και συναισθηματικό εξαναγκασμό.
Το έργο δείχνει τι συμβαίνει σε όσους δεν χωρούν στο «γιορτινό αφήγημα» και μένουν μόνοι, φτωχοί, αόρατοι.
Γιατί αυτό το έργο σήμερα;
Το "Ο Αϊ Βασίλης είναι σκέτη λέρα" δεν είναι μια χριστουγεννιάτικη κωμωδία.
Είναι μια βίαιη αποδόμηση της καλοσύνης.
Σε μια εποχή όπου η αλληλεγγύη
συχνά γίνεται εικόνα, ανάρτηση ή προσωπικό αφήγημα, το έργο έρχεται να ρωτήσει:
τι συμβαίνει όταν η καλοσύνη δεν αντέχει την πραγματικότητα του άλλου;
Οι ήρωες θέλουν να βοηθήσουν — αλλά μόνο όσο αυτό δεν διαταράσσει την τάξη, την άνεση και την αυτοεικόνα τους.
Στο σύγχρονο ελληνικό κοινωνικό πλαίσιο, το "Ο Αϊ Βασίλης είναι σκέτη λέρα" συνομιλεί άμεσα με την εμπειρία της παρατεταμένης κρίσης, της κοινωνικής επισφάλειας και της αυξανόμενης μοναξιάς. Το τηλεφωνικό κέντρο συμπαράστασης του έργου μπορεί να ιδωθεί ως ανάλογο των σημερινών δομών «φροντίδας» – γραμμές βοήθειας, κοινωνικές υπηρεσίες, εθελοντικές πρωτοβουλίες – όπου η καλή πρόθεση συχνά συγκρούεται με την κόπωση, τη γραφειοκρατία και τη διαχείριση της εικόνας.
Οι χαρακτήρες αντανακλούν γνώριμους
κοινωνικούς τύπους: τον ηθικά αυτάρεσκο διαχειριστή της προσφοράς, την αφελή
καλοπροαίρετη εθελόντρια, τους κοινωνικά αποκλεισμένους που εμφανίζονται μόνο
ως «πρόβλημα» και τον «ξένο» που δοκιμάζει τα όρια της ανεκτικότητας μιας
κοινωνίας που αυτοπροσδιορίζεται ως φιλόξενη. Μέσα στο χριστουγεννιάτικο
πλαίσιο της υποχρεωτικής ευτυχίας, το έργο φωτίζει όσους μένουν εκτός του
κυρίαρχου αφηγήματος και, χωρίς κάθαρση, μετατρέπει το πικρό γέλιο σε σχόλιο
συλλογικής ευθύνης.
